جواب : هر گاه كسى مجبور باشد در ملازمت ، به قصد اضرار به مسلمين وخوردن مال حرام نمىرود ولكن از راه بىپروايى خود ، از حال خود مىداند كه حرام خواهد خورد واگر در بين راه اتفاق افتد عبور در زرع مردم خواهد كرد ، بلكه اخذ از آن هم خواهد كرد ، لكن در ابتداى سفر به قصد اين معنى سفر نمىكند ، باز اظهر در اينجا اين است كه قصر مىكند وافطار مىكند ، واما هرگاه مجبور نباشد بايد ديد كه دفع ضرر ومحافظت مال به حد وجوب رسيده كه تواند مرتكب حرام شد يا نه ، وأصل متابعت ظالم در غالب أسفار خصوصا در جنگ‌ها حرام است وبر فرضى كه جايز باشد ومقصود أو از سفر ، گرفتن سورسات وفعل معصيت نباشد ، باز اظهر جواز قصر وافطار است . 147 - سؤال : در حين مراجعت از سفر نامشروع ، نماز وروزه را قصر كند يا اتمام ؟ جواب : هرگاه برگشتن متمم سفر أول است ويك سفر محسوب مىشود مثل دزدى كه مىرود به راه زدن ، به حد هشت فرسخ وبيشتر وبر مىگردد ، أو در برگشتن هم تمام مىكند ، هر چند از آن سفر ، مطلبش به عمل نيامده باشد . وهرگاه متمم سفر نباشد ، بلكه سفر تازه باشد . مثل اينكه قصد أقامت كرد ودر مراجعت هم قصد حرامى ندارد ، در اينجا در برگشتن آن ، قصر مىكند وهمچنين هرگاه توجه كرد واز قصد معصيت بازگشت ، ديگر بعد از اين ، قصر مىكند . 148 - سؤال : يقين دارد كه نماز قضا دارد ونمىداند كه چقدر دارد واز چه نماز زيادة دارد وترتيب قضا شدن را نمىداند . چه بايد كرد ؟ جواب : اظهر در اين صورت ، عدم وجوب ترتيب است واظهر وأحوط آن است كه آنقدر را ، نماز كند كه گمان غالب براي أو حاصل به وفاى به آن . ودر وقت نماز كردن ، ترتيب نمازها را منظور داشته باشد . يعنى اينكه نماز روز به روز به ترتيب معهود بكند تا مظنه غالب حاصل شود واگر در بين أيام گذشته در سفر ، نمازى از أو فوت شود ، آن را هم ملاحظه كند كه قضا را هم قصر كند به قدرى كه ظن غالب أو به وفا حاصل شود . 149 - سؤال : در سفر معصيت بعد از ركعت سوم نماز عصر كه روزه هم هست ، از معصيت رجوع كند چه بايد كرد ؟